gâñgka
Kelas kata: Kata Kerja · Dipakai dalam epos I La Galigo
Arti dalam Bahasa Indonesia
mencapai, menjangkau, cukup, penuh, lengkap, sempurna, mencapai batas, berakhir, terbatas. — Gâñgka-pa koellêna, sejauh tenaga menjangkau, artinya: dengan segenap tenaga. — Ripânre gâñgka clôna, mendapat makan sebanyak yang diinginkan. — Gâñgka-ni clôkoe, sejauh itulah aku akan beranjak, misalnya dalam penawaran; artinya: aku tidak menaikkan tawaran. — Gâñgka-ni wâkkâna, pertumbuhannya seolah telah mencapai batas terjauh, artinya: ia sudah dewasa. — Mágâñgka-ni radjânna padânnoewâkkoe, kepercayaanku sangat besar, seolah sudah mencapai batasnya, tidak bisa lebih besar lagi; artinya: sangat besarlah kepercayaanku. — Mágâñgkalaô-ná, aku pergi berperang dan akan bertahan sampai batas terjauh, artinya: bahkan nyawaku pun tidak kurisaukan. — Mágâñgka-âñre-ná, aku sudah makan sangat banyak hingga tidak kuat lagi, seolah mencapai batas; dari sini: aku sudah kenyang. — Mágâñgkaî etaôèkoe mîtaî radjânna sibâwa oewatânna, aku sangat ketakutan, rasa takutku seolah mencapai batas tertinggi melihat kebesaran dan kekuatannya. — Mágâñgka-djôkkanáê, aku tidak bisa berjalan lebih jauh. — Elâoewi gâñgka elaôemoe, mintakanlah dengan sungguh-sungguh. — Mâoe gâñgka îya-mi-ro ripogáôe, meskipun hanya itu saja yang dilakukan. — Mágâñgka-ni taôewe, tidak boleh ada lagi orang yang masuk, orang-orang sudah sampai di batas. — Mágâñgka-ni tânna, taruhan mereka sudah sampai sebatas itu, tidak boleh bertaruh lebih dari itu. — Sâla-mágâñgka tânnga-rampânna ininawânna, ia hampir pingsan, hampir tidak bisa menarik napas penuh. (La-Gal. B. Chr. II, hal. 441, baris 4.) — Riyôllî-ni gâñgka pañgôllî, narikawáé gâñgka pakawaêna..., mereka dipanggil dengan panggilan sekeras-kerasnya, artinya dipanggil dan diisyaratkan dengan sangat mendesak. — Gâñgka âñgkâkoe komaîye, sejak aku berada di sini. — Gañgkânna-niyê, sampai di sini. — Gâñgka soengâna, sejauh hidupnya menjangkau, artinya: selama ia hidup. — Îko-na pâoewi gâñgka detjênna ri-to-máradjâë, katakanlah yang terbaik kepada Gubernur (yang terbaik sampai batas terluar). — Gañgkânna nadâpî amateñg, sampai pada kematiannya. — Gâñgka-kêga?, sampai di mana? — Moewisâñg-rigâñgka-toe gáôéé, kamu sangat tahu hal itu. Gañgkânna, semua, artinya: yang mencukupi, yang sepenuhnya, dari mereka; contoh: gañgkânna taôewe, semua orang. Pagâñgka, a) membawa ke suatu batas, ke batas terjauh. — Âdjá moepagâñgkaî ininawâmmoe ri-poewâmmoe, jangan tidak acuh terhadap rajamu, artinya: serahkan dirimu sepenuhnya kepada raja tanpa batas. — Pagâñgkaî oellêna, melakukan yang terbaik; oepagâñgkaî oellêkoe, oesâppâî-ro, aku mencarinya semaksimal mungkin. Pagâñgka-gâñgkaî laôna âñjarâmmoe, tahan kudamu sedikit. — Dé oepagâñgkaî âllîna, atau dé oegâñgkaî âllîna, aku tidak membatasi harganya. b) sampai ke batas: tenggat/batas waktu; contoh: Dé îya pagâñgkâna, tidak ada batas waktu yang ditentukan. Agâñgka-oellêyañg, melakukan semampunya; contoh: tá-mâkoèlle tânagâñgka oellêyañg padjâdjiwi pasoerömoè, ia tidak bisa berbuat lain selain melakukan yang terbaik untuk melaksanakan perintahmu. — Oewagâñgka-oellêyañgi mápakoewâê, atau mápakoèwa, aku berupaya semaksimal mungkin untuk bertindak demikian.
Definisi asli Matthes (bahasa Belanda)
komen tot, reiken tot, tot, toereiken, genoegzaam, volkomen, volledig, voltallig zijn, het einde bereiken, eindigen, beperkt worden. — Gâñgka-pa koellêna, zoo ver de krachten reiken, v. d.: met inspanning van alle krachten. — Ripânre gâñgka clôna, te eten krijgen, zooveel men wil. — Gâñgka-ni clôkoe, tot zoover wil ik gaan, bijv. in het bieden; v. d.: ik bied niet hooger. — Gâñgka-ni wâkkâna, zijn groeijen is als 't ware tot de uiterste grens gekomen, d. i.: hij is volwassen. — Mágâñgka-ni radjânna padânnoewâkkoe, lett.: mijn vertrouwen is groot, en wel zoo, dat het niet groter worden kan, als 't ware de grens bereikt heeft; v. d. zeer groot is mijn vertrouwen. — Mágâñgkalaô-ná, ik trek ten strijde en zal tot het uiterste volhouden, d. i.: zelfs mijn leven niet ontzien. — Mágâñgka-âñre-ná, ik heb reeds zooveel gegeten, dat ik niet meer kan, ben als 't ware tot de grens gekomen; van daar: ik heb genoeg gegeten. — Mágâñgkaî etaôèkoe mîtaî radjânna sibâwa oewatânna, ik ben zeer bevreesd, lett.: mijne vrees heeft als 't ware de uiterste grens bereikt, op het gezigt van zijn' grootte en kracht. — Mágâñgka-djôkkanáê, ik kan niet verder loopen. — Elâoewi gâñgka elaôemoe, vraag er dringend om. — Mâoe gâñgka îya-mi-ro ripogáôe ofschoon dat slechts en volstrekt niets anders gedaan worde. — Mágâñgka-ni taôewe, er mogen niet meer menschen binnen, lett.: de menschen zijn gekomen tot aan de grens, zij mogen niet verder, zij mogen niet binnen gaan. — Mágâñgka-ni tânna, lett.: hun inzetten gaat tot zoover, d. i.: zij mogen niet meer inzetten dan zooveel. — Sâla-mágâñgka tânnga-rampânna ininawânna, d. i.: hij viel bijna flaauw, lett.: het scheelde weinig, of hij haalde maar ten halve adem. (La-Gal. B. Chr. II, bl. 441, r. 4.) — Riyôllî-ni gâñgka pañgôllî, narikawáé gâñgka pakawaêna, of: rikawaêna, of: ripáê gâñgka paêna, of: ripaêna, lett.: zij werden geroepen met een roepen dat zoo ver mogelijk ging, enz., d. i.: zij werden met aandrang geroepen en gewenkt. — Gâñgka âñgkâkoe komaîye, sedert ik hier ben. — Gañgkânna-niyê, tot hier toe. — Gâñgka soengâna, zoo ver zijn leven reikt, d. i.: zoo lang hij leeft. — Îko-na pâoewi gâñgka detjênna ri-to-máradjâë, zeg gij er maar het beste van aan den Gouverneur (lett.: het goede tot aan de uiterste grens). — Gañgkânna nadâpî amateñg, tot aan zijn' dood toe. — Gâñgka-kêga, of: kêga gâñgkânna?, tot waartoe? — Moewisâñg-rigâñgka-toe gáôéé, gij weet dat zeer goed. Gañgkânna, alle, lett.: het toereikende, het voltallige, van hen, of: van haar; bijv.: gañgkânna taôewe, al de menschen. Pagâñgka, a) doen komen tot een' zekere grens, tot het uiterste, enz. — Âdjá moepagâñgkaî ininawâmmoe ri-poewâmmoe, wees ook niet onverschillig omtrent uwen vorst, lett.: geef u geheel over aan uwen vorst, zonder daarbij eenige grens te kennen. — Pagâñgkaî oellêna, zijn uiterste best doen, v. d.: oepagâñgkaî oellêkoe, oesâppâî-ro, ik zoek dat zooveel mogelijk. Pagâñgka-gâñgkaî laôna âñjarâmmoe, houd uw paard wat in. — Dé oepagâñgkaî âllîna, of, zooals men in het dagelijksch leven zegt: dé oegâñgkaî âllîna, ik beperk, of: bepaal, den prijs niet. b) lett.: het komen tot de grenzen, v. d.: termijn, enz.; bijv.: Dé îya pagâñgkâna, er is geen termijn voor bepaald. Agâñgka-oellêyañg, doen zooveel men kan, zijn uiterste best doen; bijv.: tá-mâkoèlle tânagâñgka oellêyañg padjâdjiwi pasoerömoè, hij kan niet anders dan zijn uiterste best doen, om uwe bevelen ten uitvoer te brengen. — Oewagâñgka-oellêyañgi mápakoewâê, of ook wel: mápakoèwa, ik doe zooveel mogelijk mijn best om zoo te handelen.
Sumber
B. F. Matthes, Boegineesch-Hollandsch Woordenboek (1874), hlm. 54.