gîlîñg
Kelas kata: Kata Kerja · Dipakai dalam epos I La Galigo
Arti dalam Bahasa Indonesia
Mak., Bat., Jaw. dan Mal. gîlîñg, memutar, membalikkan, berbalik; juga: menggiling, menggosok halus. Contoh: sâla-gîlîñg, memutar ke arah salah. — Gîlîñg karetâë, membalikkan gerobak, artinya: memutar balik. — Gîlîñg-alêna, berbalik sendiri, baik menoleh ke arah seseorang maupun membelakangi seseorang. — Gîlîñgi adânna, memutarbalikkan kata-kata seseorang. — Gîlîñg-wâdjoe, membalik baju; dari situ: wâdjoe si-gîlîñgâñg, baju yang dibalik. Rigîli-pi na-tágîlîñg, saat ia dibalik, ia jatuh ke sisi lain; artinya ia tidak lagi punya tenaga untuk itu. — Tâgîlîñg juga digunakan untuk perubahan nasib seseorang di dunia (B. ôûro-rilîno), misalnya yang dulu kaya kini miskin. Tjâgîlîñgkilîñg, = tâgîlîñjkîlîñg, terus-menerus berputar. (La-Gal., B. Chr. II, hal. 465, baris 9.) Pagîlîñg, a) orang yang mengedarkan dagangan; b) alat untuk memutar sesuatu; contoh: pagîli-lasokîtî, obeng. Gilîñgâñg, penggilingan/molen. — Gilîñgâmpâtoe, penggilingan batu untuk menggiling obat-obatan atau benda lain. — Lêba gilîñgâñg-lari, gelar pahlawan bangsawan yang mampu membalikkan pasukannya yang melarikan diri, atau memaksa musuh berbalik dan kabur. (La-Gal., B. Chr. II, hal. 499, baris 24.) Lêba-gilîñgâñg dalam La Galigo juga digunakan tanpa lâri untuk pahlawan bangsawan. (La-Gal.). — Lêba gilîñgañg-adâë, lett.: raja yang memutar kata-kata, artinya: raja yang menimbang kata-kata anak buahnya untuk menyelesaikan perselisihan. Gilîñgkilîñg to-Tjinâë, B. B. = tâddoeñg-óeboe-óeboeroé. Catatan: Tjina adalah daerah yang kini disebut Lagoési.
Definisi asli Matthes (bahasa Belanda)
't Mak., Bat., Jav. en Mal. gîlîñg, draaijen, omdraaijen, omkeeren; v. d. ook: vermalen, fijn wrijven. Bijv.: sâla-gîlîñg, verkeerd draaijen. — Gîlîñg karetâë, den wagen omdraaijen, d. i.: doen omkeeren. — Gîlîñg-alêna, zichzelven draaijen, hetzij dat men zich naar iemand toedraaije, of zich van iemand afwende, zich omdraaije. — Gîlîñgi adânna, iemand's woorden verdraaijen. — Gîlîñg-wâdjoe, een baadje omkeeren. Van daar: wâdjoe si-gîlîñgâñg, een omgekeerd baadje. Rigîli-pi na-tágîlîñg, wanneer zij omgedraaid, d. i. omgekeerd, werd, kwám zij op eene andere zijde te liggen. Zin: zelve had zij geene kracht meer daartoe. — Tâgîlîñg ook geb. van 't veranderen of verkeeren van iemand's positie in de wereld (B. ôûro-rilîno), wanneer men bijv. vroeger rijk was, en thans arm is. Tjâgîlîñgkilîñg, = tâgîlîñjkîlîñg, zich gedurig omdraaijen. (La-Gal., B. Chr. II, bl. 465, r. 9.) Pagîlîñg, a) iemand, die koopwaren doet ronddraajien, d. i. rondeent; b) werktuig tot het omdraaijen van het een of ander geb.; bijv.: pagîli-lasokîtî, schroevendraaier. Gilîñgâñg, molen. — Gilîñgâmpâtoe, een steenen rol, om medicijnen, of iets anders, fijn te malen. — Lêba gilîñgâñg-lari, titel voor een' vorstelijk' held, die zijn' soldaten, wanneer zij reeds aan den haal zijn, wederom doet keeren, of ook: die den vijand doet keeren en op de vlugt gaan. (La-Gal., B. Chr. II, bl. 499, r. 24.) NB. Lêba-gilîñgâñg in de La-Galigo ook wel zonder lâri gebezigd van een' vorstelijk' held. (La-Gal.). — Lêba gilîñgañg-adâë, lett.: een vorst draaijing van woorden, v. d.: een vorst die de woorden der zijnen wikt en weegt, ten einde hunne geschillen te beslissen. (Held. Bone, bl. 100, r. 28 en l.r. bl. 101, r. 3, 9, bl. 102, r. 22 en l. r. enz.). Gilîñgkilîñg to-Tjinâë, B. B. = tâddoeñg-óeboe-óeboeroé. NB. Tjina is dezelfde streek, waar tegenwoordig Lagoési gevonden wordt.
Sumber
B. F. Matthes, Boegineesch-Hollandsch Woordenboek (1874), hlm. 73.